Whakamātau Moko i Mua i te Whakatau: E Toru Ngā Ara

Ko te moko te whakatau pūmau rawa atu ka mahia e te nuinga o te tangata, ā, ko ia anake te mea ka mahia auau me te kore whakamātautau. E toru ngā ara i mua i te ngako kua puta hei tango i te matapae — ā, ehara rātou i te mea hurihuri.

He aha ngā ara hei whakamātau moko i mua i te whiwhi?

E toru ngā ara i mua i te whakatau: ko te whakamātau mariko e whakatakoto ana i te hoahoa ki runga i tētahi whakaahua o tō tinana, ngā moko rangitahi ritenga e mau ana mō ētahi rā i te rahi tūturu, me ngā ngako āhua-pūmau pēnei i te jagua e marū ana i roto i ngā wiki. He rerekē te pātai e whakamātauria ana e ia.

E noho ana ngā ara e toru ki runga i tētahi anga o te kaha, te tūturutanga, me te haumi wā. Ko te whakamātau mariko te kōwhiringa ngāwari rawa — ka tukuna e koe he whakaahua o te wāhi, ka tāpiritia te hoahoa ki tō kiri me te whakatika tirohanga, ā, ka taea te tāwhai i ngā momo tekau i te wā e hangaia ai te kawhe. Ka whakamātautau i te titotanga, te whakanui, me te wāhi tōroa, ā, ka whakaatu i ngā raruraru mārama pēnei i tētahi hoahoa whakapae e whawhai ana ki ngā rārangi poutū o te ringaringa. Kāore e whakamātau i te āhua o te hoahoa i te rā tuawhā, ina kua mutu tō titiro mōhio ki a ia.

Ka whakaotia e ngā moko rangitahi ritenga taua raruraru tuarua. Ka mau ki te kiri he moko rangitahi mau-roa kua tāia mai i tō hoahoa tūturu i te rahi tika e whakaarohia ana e koe mō te rima ki te tekau mā rima rā, he wā roa hei mau i a ia mā tētahi wiki noa — kaukau me ia, mahi me ia, kite i a ia i ngā whakaahua ohorere. Koinei te wāhi ka kitea ai mēnā kua tika te hoahoa kia pūmau, mēnā kē rānei ka tīmata koe te karo i ngā whakaata ki te rā tuatoru. He toi motuhake te kawa whakamātautau hei tiki raraunga pono mai i tētahi moko rangitahi i te tono noa.

Ko ngā ngako āhua-pūmau — te waikano hua jagua, ngā pīkamata ataahua hou, me ngā moko «rua-tau» kua tapaina anō hei hokohoko ka mau tūturu mai i te whā ki te tekau mā waru marama — e noho ana ki te pito tawhiti o te anga. He āhua tata atu ki te moko tūturu nā te mea ka uru ki ngā paparanga kiri o runga, kaua e noho ki runga, engari he nui ake te utu, he mamae ake, ā, e kore e taea te tango ina huri tō whakaaro i te wiki tuarua. Ka whakamātau rātou i te whakatau, kaua i te āhua anake. Ko ngā tuhinga rangahau mō ngā whakatau whakarerekē tinana, kua whakarāpopotohia i tētahi arotake PMC mō te ngākau-pōuri moko me te tono tango, e kī tonu ana ko te tohu kaha rawa o te ngākau-pōuri ehara i te hoahoa engari ko te tere o te whakatau — koia tonu te mea e whakapōturi ana ia o ēnei tikanga.

Me pēhea te whakatauritenga o ngā tikanga mariko, rangitahi, me te āhua-pūmau?

He tere, he kore-utu, ā, ka whakamātau titotanga te whakamātau mariko. Ka utu ētahi tāra noa ngā moko rangitahi, ka mau mō ētahi rā, ā, ka whakamātau i te pēhea o tō noho me te hoahoa. Ka neke atu i te kotahi rau tāra ngā ngako āhua-pūmau, ka mau mō ētahi marama, ka whakamātau i te whakatau tūturu.

He iti ake te āputa tūturutanga i waenga i ngā mea e toru i tā te kupu e whakaatu ana, ā, he nui ake te āputa wā. Ka hangaia e tētahi whakamātau mariko mō te tāwhai tere me te whakatika tirohanga me te māama te tika tētahi titotanga e kaha ana kia mau ai te whakatau rahi-me-te-wāhi me te māia — ko te mea e kore e taea te tuku ki a koe he wiki o te urupare moemoeā. Ka kati i taua āputa he moko rangitahi tā kua tāia i te rahi tika e whakaarohia ana mō ētahi tāra noa mō ia rau me te tatari rima rā mō te tuku. Ko te whakautu pono mō te nuinga o te tangata ko te whakamātau mariko me te rangitahi tahi ka kapi i te iwa tekau ōrau o te whakaū ka tukuna anō e te ngako āhua-pūmau, mō te hauwhā iti o te utu me te mamae.

Ko te wāhi ka wehe ai ngā mea e toru ko te momo hapa ka mau i ia mea. Ka mau te whakamātau mariko i ngā hapa titotanga mārama i mua i te utu i te pūtea, te wā rānei — ngā ōwehenga hē, te wāhi hē rawa, tētahi momo e kore e ora i te whakawhitinga mai i te whārangi ki te kiri. Ka mau te rangitahi i ngā hapa pōturi: te hoahoa e pai ana ki te whakaahua engari e kino ana ki te kanohi, te wāhi e whawhai ana ki tō kākahu, te rahi i āhua māia ki te mata engari i āhua iti ki te ringaringa. Ka mau te ngako āhua-pūmau, nā te mea ka roa kia warewaretia, i te kāwai ngākau-pōuri hōhonu rawa — te hoahoa i tino pai ki a koe i te wiki tuatahi, ā, i kino ki te wiki tuatoru.

Ka mārama te whakaraupapa nā ngā ōwehenga utu. He kore-utu te whakamātau mariko; he toru ki te rua tekau mā rima tāra he moko rangitahi ritenga, ka rerekē i te rahi; he kotahi rau rima tekau ki te whā rau tāra te āhua-pūmau, ā, me whai wāhi-ā-kanohi. Ka tīmata he moko tūturu ritenga i te kotahi rau rima tekau tāra mō ngā mea iti rawa, ā, ka kake ki ngā mano mō ngā mahi nui ake. Ko te whakapau tekau mā rima tāra me te wiki kotahi ki tētahi moko rangitahi hei karo i te ngākau-pōuri kotahi-mano-tāra, koia te momo peka kore-ōrite e kore e hiahia whakamārama.

Ko tēhea tikanga e tino mau ana i te tūraru ngākau-pōuri?

Ka mau ngā moko rangitahi i te ngākau-pōuri nui rawa mō ia tāra nā te mea ka whakamātau i te hoahoa i te rahi katoa mō ētahi rā o te ao tūturu. Ka mau te whakamātau mariko i ngā hapa titotanga moata. Ka mau te ngako āhua-pūmau i te ngākau-pōuri kare-ā-roto hōhonu e kore e tae atu tētahi atu tikanga.

E toru ngā paparanga o te ngākau-pōuri, ā, kotahi anake ka whakatutuki ai ia tikanga. Ko te paparanga o runga he āhua — he tika rānei te āhua o te hoahoa ki tēnei tinana, i tēnei rahi, i tēnei wāhi. Ka whakatutuki pai te whakamātau mariko i tēnei paparanga nā te mea he pātai ataata, ā, he kore-utu te tāwhai. Mēnā ka hangaia e koe he hoahoa, ka kino tonu te tirohanga mariko, kua ora koe i te utu o te kite i te mea anō i te tūru.

Ko te paparanga waenga he horopaki — e hāngai ana rānei te hoahoa ki tō ao tūturu. Koinei te wāhi ka whiwhi ai ngā moko rangitahi i tō rātou uara. Ka taea e tētahi hoahoa te ātaahua wehe noa, engari ka hē tonu ki a koe nā te mea ka whawhai ki tō wāhi mahi, te āhua kākahu, ngā nawe, ngā tāmoe rānei e tata ana, te koki rānei e kite auau ana koe i tō ringaringa. Kāore tērā e kitea kia roa te hoahoa ki te tinana kia ngaro te āhua hou. Ko te wā ka mutu ai tō pou whakaahua o te moko rangitahi ka tīmata te warewaretia, koia te wā kua whiwhi koe i ngā raraunga tūturu.

Ko te paparanga hōhonu rawa he kare-ā-roto — ka hiahia tonu rānei koe ki tēnei ā te rima tau. E kore e taea e tētahi tikanga i mua i te ngako te whakautu tūturu i tēnei pātai nā te mea me whai wā ka taea anake e te moko tūturu. Ka tata atu te ngako āhua-pūmau nā te mea ka roa kia uru ki te wāhanga hōhā. Mēnā kua tono koe i tētahi moko rangitahi ritenga, kua mau mō te rua wiki, ā, kei te hiahia tonu koe ki te hoahoa ina kua ngaro te āhua hou, he iti te tūraru e toe ana, ka taea te whakarite i te wāhi tūturu me te māia. Mēnā he tāheke te whakautu, kua oti te mahi a te moko rangitahi mā te kī ki a koe kia tatari.

Me pēhea te whakaraupapa i ngā tikanga mō tētahi mahi nui?

Mō tētahi mea rahi-ringaringa, nui ake rānei, whakahaerea ngā mea e toru katoa: te whakamātau mariko i te tuatahi hei raka i te titotanga, he moko rangitahi ritenga mō te wiki hei whakaū i te whakanui me te wāhi, kātahi he ngako āhua-pūmau mō te marama whakamutunga i mua i te tuhi i te kaitā tūturu.

He take te raupapa nā te mea ka whakautu ia tikanga i tētahi pātai e whakaarohia ana e te mea e whai ake nei. Tīmatahia me te whakamātau mariko nā te mea he kore-utu, he ngāwari. Hangaia te hoahoa, whakatakotohia ki runga i ngā whakaahua o te wāhi tūturu, ā, tāwhaitia kia mārama rawa te tika o te titotanga. Ka mutu wawe te nuinga o te tangata i konei — he iti te wā ko te hua tuarua te mea whakamutunga. Tūmanakohia kia hanga koe i ngā momo waru ki te tekau mā rima i mua i te tau o te hoahoa. Ko te whakatau hē i tēnei wāhanga ka whakamātau ia whakamātau ka whai ake i te mea hē.

Ina kua raka te hoahoa me te wāhi tōroa, tono i tētahi moko rangitahi ritenga i te rahi whāinga tūturu. Mauria mā te wiki katoa — kaua mā te rāhoroi pai — ā, arohia ngā rā ka warewaretia kē e koe. Pouhia ia rā mai i ngā koki e kite tūturu ana koe i tō tinana. Ehara te moko rangitahi i te ngana ki te āhua moko tūturu; he ngana ki te tuku i a koe he wiki o ngā raraunga urupare kore-tātari. Mēnā ka ora te hoahoa i te moko rangitahi, kua tau ngā whakataunga titotanga me te wāhi.

Mō tētahi mahi nui — rahi-ringaringa, tuara, uma, te aha rānei ka neke atu i te kotahi mano tāra me ngā wāhanga maha — he pai te tāpiri i tētahi paparanga ngako āhua-pūmau mō te utu tāpiri. Tuhia he wāhi jagua, pīkamata ataahua hou rānei i te rahi me te wāhi kua whakaūngia, ā, noho ki a ia mō te whā ki te waru wiki. Koinei anake te wāhanga e whakamātau ai mēnā ka ora tō hīkaka i te wāhanga hōhā. Mēnā ka uru koe ki tō wāhi pūmau me ngā whakaahua o tētahi tirohanga mariko, he moko rangitahi wiki-kotahi, me te whakamātau āhua-pūmau wiki-ono, kāore koe e whakatau ana i te tūru — kei te whakaū koe i tētahi kua whakataua kē e koe e toru marama ki muri, koia tonu te tūnga e hiahia ana koe.

I mua i te whakatau: tūturutanga × roanga × utu × tohu

moko āhua-pūmau — He moko kua tāia ki te pīkamata kounga-ataahua, ki te waikano-tipu rānei e tāpaea ana ki ngā paparanga o runga o te kiri, ā, ka marū i roto i ngā wiki ki ngā marama, e whakamahia ana hei arokite roa o tētahi moko pūmau i mua i te whakatau ki a ia.